Urumeako Kronika

Kronika logotipoa

Larunbata2019ko abuztuak 24

Hernani

2019/06/24, astelehena

Goizetik Hernaniko Txistulari Bandak zuzendari berria du

Martin eta Apezetxea, Txistulari Bandako zuzendari berria eta ohia.
Martin eta Apezetxea, Txistulari Bandako zuzendari berria eta ohia.

Urte luzetan Patxi Apezetxea izan da Goizetik Hernaniko Txistulari Bandaren zuzendaria, baina urtarrilean Ruth Martin txistulariari pasa dio batuta. Gaur, San Joan eguneko kontzertuan bera ariko da gidari, 12:00etan arkupeetan.

EGILEA: LIBE MURUA MASID

Goizetik Txistulari Bandaren zuzendari­tza aldaketa ez zen egun batetik bestera eman. Patxi Apezetxeak aza­l­du duenez, berak luzatu zuen aldaketa egi­teko proposamena, eta denen artean adostu ondoren hartu zen erabakia. Zu­zendari kargua ideia berriak izango zi­tuen pertsona gazteago batek bete be­har zuen, eta Ruth Martin aukeratu zu­ten lan horretarako. Apezetxeak dio mu­­sika aldetik bera baino jantziagoa de­­la Martin, eta ideia berriak azkar sor­tzen zaizkiola; beraz, kargurako prest ikus­ten du, eta Goizetik Txistulari Ban­dak bera­rekin gora egingo duela aitortu du.

Txistua hartu eta kalera

Apezetxeak eta Martinek, biek dute ibilbide  luzea txistuaren munduan, bai­­­na bideak ezberdinak izan dira. Apeze­txearen kasuan, behar batetik sortu zen txistulari izatea, ez afizioagatik. Izan ere, 1960ko hamarkadan dantza tal­­d­e bat sortu zen Hernanin, eta haien ar­­tean zegoen Apezetxea. Taldean, or­de­­a, ez zuten txistularirik, eta dantza e­gin nahi zuten bakoitzean laguntza es­ke ibili behar zuten. Hori dela eta, az­ke­ne­an, Apezetxeak berak eman zuen txis­tu­­a jotzen ikasteko pausua. Horrela ha­si zen Apezetxea txistuarekin kon­tak­tu­­a izaten.  

Martin, ordea, gazteagoa da, eta bere kasua ezberdina da. Bera musika ikas­ten hasi zenean, orain dela 40 urte, ez zegoen musika eskolarik Hernanin, eta instrumentu bat jotzen ikasteko bi aukera besterik ez zeuden: txistua edo akordeoia. Martin bi instrumentuak ikas­ten hasi zen, baina urteek aurrera egin ahala, txistua jotzen ibiltzeak kon­promisoak ekartzen zituela kon­tuan hartuta (kalejirak, erregeak?), akor­deoia alde batera utzi eta txis­tu­arekin jarraitu zuen. 

Martinek dio, ga­rai haietan musika eskola bat izan ba­litz herrian, egun da­goen aukera guz­tiarekin, agian ez lu­ke­la txistua au­keratuko, ala bai. Baina ga­rai haietan he­rri mailan musika mun­du­an ja­rraitzeko bi aukera horiek bes­terik ez zeudenez, bide batetik edo bes­tetik joan behar zen. «Donostiara joa­teko au­kera ere bazegoen, baina hori des­ber­di­na zen», azaldu du Martinek. 

Baina gauza batean bat etorri dira bi­ak; zehazki, beraien lehenengo ema­nal­­dia txistulari moduan ea gogoratzen zu­­ten galdetzean, bien erantzuna ber­di­na izan da: kalean. Gauza batean edo bes­­tean izan, baina beti kalean ibiltzen zi­­rela azpimarratu du Martinek; pro­ze­sioak, errege desfileak, San Joanak, San Isidro, Santa Zezilia, baina beti ka­lean izaten ziren emalnaldiak. Martinek dio orduak eta orduak pasa dituztela ka­lean: «ikaragarrizko hotzak pasata ga­u­de, euria, ibilbide luzeak, orduak eta or­­du­­ak».  Emanaldi guztiak kalean iza­ten zi­­ren, txistua hartu eta kalera. Or­du­an ez zen kontzerturik ematen, be­raien jar­­­duna igande goizetan diana jo­tzea eta,­ aipatu bezala, herriko ekin­tze­tan par­te­ hartzea izaten zen.  

Goizetik taldearen sorrera

1964 urtean bi edo hiru txistulari bes­terik ez zeuden herrian, haien artean Ape­­­­zetxea. Aurrerago musika eskola sor­­­­­tu zen, eta handik ateratzen ziren zen­­­bait ikasle taldera batzen ziren. «Ba­tzu­ek urtebete edo bi pasa eta hanka egi­ten zuten; besteek, ordea, jarraitzen zu­­ten, Ruthen kasuan bezala, eta ban­dan dauden gehienen gisan», dio Ape­ze­­txeak. 

Urte batzuk aurrera, zehazki 2006an, txistulari taldeak emanaldiak egiteko Udalarekin zituen akordioei ofizi­alt­a­su­na eman behar zitzaien, eta horre­tara­ko elkarte bat sortzea proposatu zie­ten. Hala sortu zen Goizetik Her­naniko Txistulari Banda. Akordioaren bitartez, gaur egun, txistulariak talde bezala aitortuta daude, eta Udalak txistulariak behar dituenean, Goizetikek betetzen ditu txistulari lan horiek. Ho­rretaz gain, talde bezala beraien kontzertuak eta emanaldiak ere anto­latzen dituzte. 

Gaur egun, Goizetik 8 kidek osatzen dute: bi txistu lehenek, bi txistu bi­garrenek, bi silbotek eta bi perku­si­o­nis­tek. Astean behin elkartzen dira en­tse­atzeko; hala ere, egoera bere­zi­etan, esa­terako San Joanetan, bi en­tsegu egi­ten dituzte. Igandero diana jo­tzen dute kax­­koan barrena, eta igan­dekoaz gain, esan be­zala, herriko ekin­tze­tan zein kan­potik deitzen dieten eman­­aldietan par­te hartzen dute. 

Urteak pasa diren arren, ilusio ber­dinarekin jarraitzen dutela adierazi du Martinek: «Txistulari sena man­ten­tzen dugu. Deitzen gaituzten aldiro, ez dugu eztabaidatzen, prest gaude, ho­rre­ta­rako gaude, eta hau Patxik trans­mi­titu duen gauzetako bat da».

Etorkizuna 

Etorkizunaz galdetzean, Martinek dio ez duela programa berezirik baina bere helburu nagusia taldeko rollo on hori mantentzea eta txistuaz gozatzen ja­rraitzea dela esan du: «Ez dut pro­grama berezi bat, baina nire helburua txis­tua jo­tzen gozatzen jarraitzeko mo­du be­rriak aurkitzea izango da, orain arte dau­kagun jotzeko ilusioa man­tentzea». 

Apezetxeak, berriz, aldaketaren on­doren taldea uzteko asmoa zuen, baina taldekideek animatu ostean, ban­dan jarraitzea erabaki du, osasunak uz­ten dion bitartean. «Bandan jarraituko dut ha­uspoa dudan bitartean, oso gus­tura nago taldean», azaldu du.  

Martinek, Apezetxeak gaur egun arte egindako lana azpimarratzen du; izan ere, izugarrizko errekuperazio eta do­ku­mentazio lana  du egina. «Lehen ia guz­­tia buruz egiten zen partitura gabe eta egun dena digitalizatuta dago eta hau­ Patxiri esker izan da. Behin hori de­na edukita, errazagoa izango da nire la­na», azaldu du Martinek. 

Hernani eta Txistua, Apezetxearen liburua

Hernaniko Udalak 1990 urtean le­hi­a­keta bat antolatu zuen, eta bertara aur­kez­tu zen Apezetxea. 1530 urtetik gaur egun arte txistuari buruzko datuak ja­sotzen dituen lana aurkeztu zuen, eta au­­rre­neko saria eman zioten. Le­hia­ketaren oinarrietako bat zen, le­he­nen­go saria jasotzen zuenaren lana ar­gita­ratzeko eskubidea izango zuela Her­na­niko Udalak, eta hala izan zen. 

Bi ur­te­ta­ra, Kutxak ere argitaratu zuen Ape­ze­tx­e­a­ren lana, eta azkenean liburu for­ma­tua jaso zuen. 2009an Xala­parta El­karteak Hernaniar Bikaina izen­datu zu­­en Apezetxea, liburuan buru­tu­ta­ko la­­naz gain, urte luzeetan txistulari mo­du­an egindako ibilbidea aitortuz.   

Txistuak merezi duen lekua

Martinen iritziz, egunerokotasuna apur­­­­­tzeko modu bat da txistua jotzea: «ni­­retzat txistua jotzea egun­ero­ko­tasunarekin hausteko momentu bat da, asko gozatzen dena, burua horretan du­zulako, eta beste guztia ahaztu egiten duzulako». 

Bestalde, txistua oraindik guztiz garatuta eta guztiz deskubrituta ez da­goen instrumentu bat dela dio: «ez dago des­kubrituta duen potentzial guztia eta lan horretan jarraitzeak beste plazer txi­ki bat ematen du». Gainera, txistua jotzea Euskal Herriarekin duen kon­promiso bat dela dio Martinek; izan ere, gure kultura eta historia erakusteko mo­du bat ere bada txistua, eta hortaz ha­rro dela azaldu du. 

Orain dela urte gutxi arte, txistua ezaguna zen, baina kalejiretarako eta dantzetarako soilik erabiltzen zenaren pertzepzioa zuen Martinek; orain, berriz, gauzak aldatu egin direla dio: «orain dela urte batzuetatik aurrera, eta nire ustez Jose Ignazio Ansorenak egindako lanari esker, txistuari ematen ari zaio instrumentu bezala merezi du­en lekua».