Urumeako Kronika

Kronika logotipoa

Osteguna2019ko ekainak 27

Hernani
Euskara Ari Du

2017/12/12, asteartea

«Euskararen erabileran eragiteko tresnak jarri behar dira martxan»

Ekhi Zubiriak euskararen erabileraren datuak emango ditu.
Ekhi Zubiriak euskararen erabileraren datuak emango ditu.

Iñaki Ruiz de Pinedok eta Ekhi Zubiriak Hernaniko datu soziolinguistikoen irakurketa eskainiko dute gaur, 19:00etan Biterin. Euskara Ari Du elkarteak antolatu du.

Hitzaldia eskainiko dute Euskeraren eboluzioa Herna­nin izenburupean Azti­ker So­ziologia ikerguneko Iñaki Ruiz de Pine­dok eta Ekhi Zubiriak gaur, Uda­lak eta Euskara Ari Du elkarteak antolatuta. Ber­tan, Hernaniko datu sozio­linguistikoen irakurketa eskai­niko dute, 19:00e­tan, Biterin. 

Azken urteotan euskarak Hernanin izan duen ebo­luzioa aztertu duzue. Zein dira ondorio nagusiak?
Euskararen ezagutzak salto handia egin du aurrera. 1981ean hernaniarren %39 zen ele­biduna eta batez ere zaha­rrenek jakin eta era­bil­tzen zuten euskara. Gaur egun %60 inguru da elebiduna eta belaunaldi gazteak dira gehien jakin eta erabiltzen dutenak.
Erronka erabileran dago. Azken urteetan gutxi gora­behera mantendu egin da etxeko eta kaleko erabilera, %30-40 artean. Bidegurutze horretan kokatzen da Her­nani, beste udalerri asko bezala, eta erabileran era­giteko tresnak martxan jarri behar dira.

Hernanin ere koska handia dago ezagutzaren eta erabi­leraren artean. Nola ulertu daiteke hori?
Euskararen ezagutza geroz eta handiagoa da, baina erabilera bere horretan mantentzen da. Arrazoi asko daude horren atzean; inertziazko hizkuntza ohiturak, gaztelania gehiago menperatzea, etab. Gainera, etxe askotan kideren bat er­dal­duna da eta horrek era­giten du familia osoak gaz­te­la­niara jo­tzea, nahiz eta agian kide hori euskara uler­tzeko gai izan.
Izugarrizko aukera dau­kagu ikusita zenbat elebidun dau­den, izan ere, herna­niarren %80k euskara ulertzen du. %60 hitz egiteko gai da eta beste %20 inguruk ulertzen du. Hori jakinda errazagoa da hizkun­tza ohiturak aldatzen hastea.

Populazioaren zahartzeak ba al du eraginik hizkuntzaren erabileran?
65 urtetik gorako herna­niarren erdiak baino gutxiagok daki euskara (%43), eta erabilera %13koa da. Gutxik dakite, eta erabiltzeko aukera are eta gutxiago dute. 15-34 urteko gaz­teen %70ak daki euskaraz eta %31koa da erabi­lera.

Herriko etxe gehienetan gaz­te­lania da nagusi. Zergatik gertatzen da hori?
Hernaniko etxeen ha­ma­rretik lautan erabitzen da euskara (%26n ohiko hiz­kuntza da eta %14an hizkuntza kon­partitua gaztelaniarekin). Gai­nera, ehu­nekoa jaisten ari da azken urteetan, gaztela­niaren mese­detan.
Euskararen beherakadaren arrazoi garrantzitsuenetako bat lehen aipatu duguna da: hau da, etxe askotan, batez ere adinekoak bizi direnetan, beti dagoela gutxienez pertsona bat euskaraz hitz egiten ez dakiena. Herritar gazte askok eskolan ikasi dute euskara, baina haien etxeetan hiz­kuntza nagusia edo bakarra gaztelania da. 65 urtetik gorako herritarren erdia Espainiako Es­tatuan jaiotakoa izanda, gaur egun guraso direnen erdi­ek beren lehen hizkuntza gaztelania izan dute, gazte­laniaz egin behar izan dituzte beren ikasketak, eta, nahiz eta bigarren belaunaldikoen se­me­-­alabak euskarazko ere­du­etan eskolaratuak egon eta euskaraz ikasi, etxeko inertzia horrek jarraitzen du. Hain zuzen, azken urteotako iker­keten arabera, etxeko hiz­kuntzak eragin handia duela etxetik kanpoko hizkuntza jokabideetan ere.

Auzoen artean ere desber­din­tasun handiak dau­dela diote kale-erabileraren neur­ketek...
Hala izan da neurketa guz­tietan. Ereñotzuk ematen du erabilera altuena dudarik gabe, %90 ingurukoa. Batez bestekoa %30 ingurukoa da. Bestetik, ezberdintasunak ikusten dira erdialdea eta auzoen artean. Erdialdean euskararen eza­gutza altuagoa da eta erabilera ere hala izan ohi da.

Aurrera begira kontuan hartzeko bi-hiru gako.
Aurrera begira garrantzia handia ematen diogu etxeko hizkuntza ohituretan eragi­teari. Beste gauza askotan bezala, etxean egiten duguna errepikatzen dugulako kalean.
Horrekin lotuta, helduen euskara erabileran beheranzko joera agertzen da. Hori nabar­mena da batez ere beren ar­tean daudenean, haurren pre­sen­tziarik gabe. 
Era berean, kontuan hartu behar da antolaketa urba­nistikoa ere. Non bizi dira Her­nanira iristen diren mi­gra­tzaile berriak? Eraikitzen diren etxebizitza berriek zein jende erakartzen dute eta zein dira haien hizkuntza ohiturak? Auzoetako bizitzan txertatu behar da euskara, espazioak sortu behar dira horretarako. Bestela nolabaiteko ‘guetto’ak sor daitezke hizkuntzari dago­kionez.